HNAM EI HMANGAI DAN HI

      No Comments on HNAM EI HMANGAI DAN HI

– H.Zate

Ka ruolpa’n, “Zate, Lusei laia um i ni a, Hmar putarhai mizie hi i la hriet chieng naw ani kha, Lusei hai chu inchawisang an thiem a, mi pangngainaw khawm pangngai ah an siem hlak. Hmar putarhai chun, ‘Ka hratna khawmin a zo ta nawh, hna hlui chu hna tharin a thlek/thleng hlak annawm’ ti ngai naw ni hai” a ti chun ka lungril a tawk em em a. Hnam hmangai inti a, hnam ta dinga pên suok ve meu chun a hrâtna in a tlin ngang ta naw chun a hmangai em em chu a ṭhatna lem ding ngaituo leiin lo in sie kieng el awm tak. In hmangai em em hai hman a, ‘Kan run rieng a inlawi a tlangsêl i phur nekin, i hlimna ding chun khiengawi la Liensung tawnah’ tiin an inthla lem hlak si a. Chu el khawm chu a la ni le, ‘I hlimna ding chun muol chu liem la, hmangaina leiin ei nunhlui hai lo ṭappui lem ka tih’ ti le ‘Hmangai luot lei hin ka dem naw che, ṭhaleng dang i pawm hi’ ti hai dam hi nunghak tlangval inhmangaina a chau ei hmetbel tum ani chun hmangaina ei hril rawp hi hmangaina ani naw ning a tih.

Ei hmangai em em chun ei hmangaina chu hlimpui nekin a natpui lem a, a ṭhatna neka a sietna intlun a, a hmasawnna sukthuonawptu ei ni lem ta si chun Valzote in, “Awle damtakin tiin inthlah el ka ti che aw” a ti ang hin inthla el awm tak si hi, a hlimna ei intlun thei naw ti ei hrietsa khawm a ei la chel ṭawk ṭawk el hi chu an fu zân naw chu a nih. Chu nek hmanin mi tha, an hung suok leh sukboral a, siehmang dan el ei ngaituo el hi chu a pawi el khawm ni lovin a pawi luot. Putar pakhat chun, ‘Hmarhai ei changkang thei nawna tak chu ei mithiem, miṭha hai ei that pei hi a nih’ a ti a, ani ngawt el, a sulhnung an hril a, tuchen a inpam ngawi ngawi hi kei ngei khawm hin ka nei ve. ‘A lungril ka hnenaw khawm a, a ngaizawngpa bek hnek ka tih’ ti niawm fahran a a letieng a inthawk a ei inbei le, ‘Rotekawl a sechal’ ang hrim a rawi hran nei tum ran el hi iem a umzie ani aw. Hnam hmangaina ti si hin mani ṭanghma an huot ani el naw maw?

Tulai khawvel ah Hnam an var zo a, an hnam zierang suklar tumin hma an lak a, Hnuoichung Vanhnuoi a ennuom ropuitak (Greatest Show on the Earth) a an hril FIFA World Cup a meu khawm an hnam zierang an inlangtir ta a, ei ni hlak ei puithiem var hmel deu deu haiin inkhawmpui a hnam thuom a inthuom an hei sawisel nawk ania, a kawng chu ei bo deu chun an lang. Hmarhai ei vangduoina tak chu ei mithiem haiin Hmar Hnam nek a Tripura an hmangai tlat pei hi a nih. Ei puithiemhai hin Tripura ta dinga kum khat sunga an ṭawngṭai zat a zat ve bek hi Hmar Hnam tading hin Ṭawngṭai ve hai sienla chuh Hmar Hnam hin hi nek hin hma ei sawn lem, kei mimawl Hnarlien hin ka hei ring tlat chu tie. Pathien ei ringna le ei rawngbawlna hi ka sawisel a, ka theida hrim ani chuong nawh. Wales hai a inthawk inchuk ding ei hmu ta a, khawvel sirsuokin ram tamtak sum varin khawvel var inhmutir hai sienkhawm tuchen hin Wales chu tienlaia Wales nek khan a danglamna a um nawh, a um naw el khawm ni lovin, tulem hin chu an ramah Kristienna a tlahnuoi a, an ram khawm khawvel in ram angin a la hrietnaw ani hi. Mani insung enfel hmasa si loa mi dang insung va sukfel ei tum rawp hin tuta Wales ram dinhmun hi a min chuongkai tir el di’m ti chu thil ngaituo-um tak a nih. Hnam dang hi sukvar rak ei ta, ei ramah biekin an hung inchawk ve el di’m? An ram changkang zo a ta, ei ram chu khawvel khawmin a hrietnaw/hrietlo ei la ni ve el di’m.

Tulai khawvel a changkang ang peiin ei ni khawm ei insiem thar a ṭul a. mihaiin changkangna lam an hraw laiin ei hraw ve theina dinga pawimaw chu hnam hmangaitu Pawlitisian a ni a, khawlai ram am ani a Leilâk hmutheinaw siem ringawt hin chu ei hnam hin hma ei sawn ring a um nawh, chu nek chun ei umna biel ah hmasawnna ei mamaw ang a lut naw ding nek chun tia inbân ngam Pawlitisian ei mamaw lem a nih. Hnam hmangai ding hin HPC, HPCD, HNU ti vel a lut amani, silai put a Hnam sipai a lut kher hi a ṭul nawh. A tul naw el khawm ni lovin tulai lem chu Hnam dang hel nekin ei sipaite hai ei nghawk lem ani ta hih. Ei ‘sie’ tling khawm in an inchawm lien a, a tawpah a hmingsie tawk chau in Rawpuok an raw nawk a. Kap ding an zawng an zawng a, an hmu naw beidawngin an ni le an ni (hmar le Hmar) an inkap vel mei mei a, khuosung an hung lut le hlak a hrattakpa insawnin Mipui venghimtu ding khan Thlabarin an siem lem a. Mizoram Khawpui Aizawl a kan zin ṭum chun Papui pakhat ka hohlimpui a, ‘Cachar ah kan um hlak a’ a ti a, an inpemsan kan dawn chun ‘Ei sipai, a mi vengtu ding haiin an nuom hun hun a an mi chil kui kha ka nghawk ta bek bek a a nih’ a ti a, hei hril dan ding rak ka hriet nawh. A thiltuok a hril mieu si a, khel i hril hei ti ngaina hlak um lo. Hieng ang hi ei ram ei hnam ei hmangai dan ani a, a buoithlak deu i ti ve naw maw?! Hnam var chun an thil thawsuol an suklang a, insiemṭhatna in an hmang hlak, eini chu ei thilt hawsuol hai ei thup a, ei hril hlem hlak. Ei pasalṭha tia ei sal hai laia hin an chanchin hril tak tak a Martyrs’ Day hlutna sukbo rawng rawng tu hi an tam an ti chuh! Nang iem i ngai ve dan. Mani inlum ah, mani tapte bula inthawk khawmin ei hnam hi ei hmangai thei zie chu Ka hril rawp hlak. Mani tawng ngainat a thiem hi a nih, Hmun hran hran a um ei ni a, ei umna seng a ei ṭawng ei sukhring hi ei damna ding le hnam ei hmangaina ding pakhat chu a nih.

Ṭumkhat chu Hnam hmangai inti pawl haiin Hmar Kohran (a hming ka hriet ta nawh, EFCI am ICI pakhat lem lem) an indin a, Lal biekna an hei hril chu Hmar ṭawngin an hril thei ta nawh an ti chu.Ṭawng hi hnam a nih chu ka ti ngam naw a, anachu, ṭawng a bo chun Hnam hin umzie a nei bek bek nawh. (Hi Ka ngaidan sukchiengtu ding hin Inzaum Pu H Zaneisang in AIR Churachanpur a a thuhril kha lo ngai/tiem el rawh). Chun hienghin ei hril nawk ei tih, ṭawng hin thu a lo phurzie chu “iengzat man am?’ ti thlawt nek chun Bengali hai lai chun ‘Kawtaw?’ khan thu a phur. ‘Hmar seng seng khawm ‘Matileh (iem-a-ti-leh)’ ti a indawntu chu Manipur tieng chun ‘Iengthaw?’ tia indawntu nek chun ei ngaina lem deu hlak. NC Hills le hmun dang dang a khawm chuong ang tho chu. Ṭawng chungchang a hin Luseihai hi an lo fir khawpel a, i lo chik ve hlak am, Lusei nuhmeiin Hnam dang pasal a nei hin khawlai rama khawm um sien a ṭawng a hmang tho. Hmarkhawlien ani le ni naw ah a buoinaw a, Muolvaiphei ani le ni naw ah a buoi bawk nawh, a thiemnaw lei ni lovin a tumnaw el a nih, Muolvaiphei khawm a lam intak nilova, Mualvaiphei an ti tho tho. Hieng ang kui hi a nih hnam hmangai dan ding chu. Dimasa ral ṭi a Mizoram a lut a Hmar Ṭawng ka thiem ta nawh, ti ang ni lovin.

Mani ṭhatna ding chau a Hnam hmangaituhai hi Hnam in a lel tak ani a, a hming chu hril kher naw el ta, ei ṭhuoitu pakhat thuhril hi ṭha ka tih, a biel fangna ah motor a chawi naw a ‘motor hung ṭhuoi ta la’ an lo ti pek ani awm a, ‘Nakie rawi, ei sie tlingkhawmin Thautui a thun mi ti rawi an tih’ a ti an ti chu. Mizoram a chu ṭhangthar haiin an ben chak tak chu ‘British nek a India awpna hnuoia Mizoram lo in umtirtu kha ani a’ eini hi teh ṭhangthar haiin an mi la ben chak ve el di’m. Pu Malsawmthang Keivawm a thuziek a ka hrietzing chu a sulhnung an va fang a, a sikul kaina hai an va en chun ‘Papa, You are Great’ a mi ti a, a ti kha a nih. Eini hi teh, tuta Ram ṭhuoitu le ṭhuoitu la ni ding hai hi ei tu le te, ei thla haiin tuta ei hnam ei hmangai dan a hin ‘Papa, i ropui ie’ an mi ti ve chie ding am?

H.zate
Hmar Rûn,
Thingdawl
Mizoram
http://hzate.wordpress.com/
hzate91@yahoo.com
Read: 832

Leave a Reply