ÙKSAK HLAW HMAR ṬÁWNG

      1 Comment on ÙKSAK HLAW HMAR ṬÁWNG

ÙKSAK HLAW HMAR ṬÁWNG

(Apostrophe Hmang Dàn Khawm Hi…)

Ziektu: Ruoivel Pangamte

Ka nuom thu le ka’n hàwk lei ni lovin, Pathienin ṭáwng a mi pèk Hmar ṭáwng ka hmangaina chun, Hmar Literature Society-ah a mi hnùk lùt a. Hmar ṭáwng humhal zona tàwk le sukhmasâwn theina tàwk, theina le thiemna phuisui tak ka nei nawh ti hre zing lang khawm, ka thei áng tâwk tàwk le ka tlin áng tâwk tàwk a, Pathien mipèk Hmar ṭáwng sukhmasàwnna ding le humhalna dinga theitâwp suo chu, ka thaw ve dinga ngainâ ka néi tlat a. Ka nuom áng tàwk le ka duthusàm a, hnám ta dinga ka ṭángkâi thei nâw ruok hi chu, pawi ka ti hlak.

Ka’n hnik lei le, ka chémfêna a ni lei khawm ni chuong lovin, sawrkâr sin ka hmu inhmat theina ding nia ka hriet leiin, English Literature hi, ka lo inchùk vê tawp a. Inchûkna naw, damkhawsuok theina ding dang neia ka’n hriet naw leiin, taimá takin lekhâ hi ka lo inchùk hlak a nih. Ka lekhainchùk sùng hin, harsatna chi dáng dang, támtak ka lo paltlang a. Sûngkaw rethei, hársá taka khawsá hlak kan ni leiin, rímsikna le harsatnahai hi, ka tâ ding chun, thil thár an ni ngai nawh. ‘Hámṭhátna hi hársatnain a’n huol khum a nih’ ti, Sâp thuvar indikna hi, hmu suok tumin, ka hmáâ hársatna sùmpui zîng múphai chu, nèr thleng péi tumin hmâ ka lâk hlak.

Kei hi, ṭáwng dang hmangna khuoa séilién ka ni leiin, Hmar ṭáwng hi ka hmang thiem intak kháwp el a. Hmar ṭáwng ka hmang indiknaw hlak lei hin deusawna le nuisàwna kháwm, vawi támtak ka tuok hlak. Chuong ang inzakna ka tuokhai chun Hmar ṭáwng hi, thiem ngei dinga chona lien ták an mi siempèk a. Hmar ṭáwng thiem ding hin theitâwp tákmeu ka suo a nih. Amiruokchu, Hmar ṭawng hi ‘ṭáwng danglám tak el’ a nih a. Hmar mithiém hming an inzàwt chànga a hming an sàm ṭhel ngai lo, Rev. Dr. Hrilrokhum |hiek lem chun, Hmar ṭawng hi, ‘Prototype of Languages’ (|áwnghai ṭobul) ni thei dinga a ring thu a hril hiel a nih. North Eastern Hill University (NEHU)-a inchûktirtu, Prof. Dr. Duncan Lyngdoh khawmin, Hmar ṭáwng danglamna hi a sût a sût hlak. “The Central Place of Hmar in Kuki and Mizo Languages” ti thupuia hmángin, Research a thawphâ hiel a nih.

Hmar ṭáwng hi, Pathien ka biekna, ka hlimna le ka lawmna thu ka’n zàwtna le ka phusuokna, intîm dêr lo le inphalám dèr lova ka nuom nuom ka hril theina, Pathienin Hmarnauhai sukhmartû dinga A mi pèk lieu lieu nia ka hriet leiin, ka’n hlutsakin ka sie insàng èm êm a. Lelo taka mi ṭhénkhatin Hmar ṭáwng an ziek a, an hmang pawlàwt ka hmu chàng chàng hin, ka thin a khéi na théi hle. Hieng ang thaw hláktuhai chungchànga ka kám chím khawm hi, ka nuom bâk bàkin a ná hlak a nih. |hénkhat lem chun, ‘taluo’ an mi ti hlak. Ka ṭáwngbau innèm hrietin dai ta nghâl lo chu (h)…! Hieng ang thaw hlakmihai hi, an mimál tak chun ka theida hran nawh. Hmar hnám sukṭhe túma hmâ an làkna ruok hi chu, páwi ka ti a nih.

February 17 khan, Aizawl Theological College-a kan naunu DTh.Interview ding zuiin ka nuhmei leh Aizawlah kan va’n zin a. February 26-a húng kìr nàwk ding chauh kan ni leiin, Saituala ka u (mi sángtû chie) khawm ka háng kan hman a. Aizawla ka um lai hin ka tupa J.R.Ralsun-in, Hmar Grammar / Ziekfung group-ah ka WhatsApp number a mi lo hmetlùtpèk a. Tiemtu haiin mi lo hrethiem hai sien, hi group-a hin chu, ‘ṭ’ le ‘aw’ hluihlàwn nuom khawpa hnám hmalàkna hnuoisietû le hmusittu hi an um naw áng a nih. Hieng anga manî ṭawng ngainatu le sukhmasâwn nuomtû, ṭhángthár an hung suok hi, làwmúm ka tiin, anni laia um hi inhawi ka tih a. Chuleichun, ka thei áng ang le ka hriet áng ang suoin, Hmar Grammar le Hmar ṭawng chungchàngah ṭhahném ngai takin hmâ ka pú vê hlak.

Nî dáng ang ei ni ta nawh a. Lekhabû tiem hlak, lekhabu ngainatû le hrietnaa dángchâr ei hung pung tá pei a. Thilmák èm êm el chu, 2016 October 14 khan, kum 40 kan inneina ngaihruinain lekhabu pakhat, HLÍNG LE ZUM KÂRAH ti, bu 2-in (Part I & II-in) ka’n suttir a. Copy 1000 vê ve sut a nih. “Hmar ṭawnga lekhabu ziek, copy 1000 sut ding chun, huoisen fêt a ngai” an lo ti hlak hi, lekhabu ziektûhai sukzàmtû a ni hlak a. Anachu, ka lekhabu kan tlàngzara inthawkin thla 5 khawm a la liem nawh a. Tûhin, copy tlâwmtê chauh a úm tah. Hmarnauhai hin lekhabû ei lo tiem ve ta hle a nih ti chu, ka lekhabu suta inthawk hin hriet thei a nih.

Lekhabu tiem ràwn hrím hrim hnám hnufuol an um ngai nawh a. Chun, lekhabu hi ṭhénkhat chun tiem narâna tiem él lovin, dîlsût takin ei lo tiem tah niin ka hriet. Ka lekhabu tiemtû ṭhénkhat khawm hin chîk takin an lo tiem tah a nih. Ka làwm tákzet el. Ka fîmkhúr hle ’manih ka tia chu, ka ṭáwngbau hmang thuah ka lo fìmkhur tàwk naw a nih ti, ka hmusuok ṭeu a. Ka lekhabu thuhma a, “…ṭha in tihai chu midang kuomah hril unla. |hanaw in tihai chu ka kuomah hung hril hlak ro” ka ti angin, ka lekhabu hung hrilsêltu iemanizàt an um a. Hlawtlíng hléah ka’n ngai.

Ei ṭawng hi, inbiekna le thuhrilna chauva hmang túm lovin, sukmàwi annawleh hmang màwi khawm ei hung tum ṭan tah a. |áwng mi petû Lalpa Pathien khawm a lâwm hle ka ring. |henkhatin, pî le pu hun laia ṭáwngchànglàknaa an lo hmang hlak, ‘Ka til inthènna zàwng a ni nawh’ an ti hlak dàm hi, ‘Ka chém féna zàwng a ni nawh’ annawleh ‘Ka ziekfung chàng thiemna zàwng a ni nawh’ dàm ti ta lem hlak inla chu, ei changkàngzie suklangtû ni ngei a tih. Hnámin hmâ a sâwn chun, ṭáwng khawm hi a thienghlimin inza a úm pei hlak a. Chuong ang bawk chun, ‘Êk hmana tum a nei a. Mihriem pakhat vè báwk chun, tum nei ding annawm’ ti nêk chun, ‘Thing hmana tum a nei chun, mihriem pakhat ve báwk chun, tum nei ve ding annawm’ ti hi inza a úm lem a. A kàwk hlak chu a’n áng char si.

Hieng ang hin, ei ṭawng hi, ngaituona hmángin hmáng séng inla chu, ṭáwng mawi le inzaúm, hung ni vák el a tih. Chun, mithiema ngai ṭhénkhatin, ‘apostrophe’ hi hawrawp pakhat chauh aia hmang ding anga ngaiin, ‘haiin’ hi, ‘hai’n’ tia ziek ding angin an hril hlak a. ‘Apostrophe’ hi, hawrawp pakhat chauh aia hmang ni lovin, hawrawp pahni pathum âi kháwma hmang hlák a nih ti hi, ngaituo a ṭha àwm de aw…! ka ti hlak. Sâpṭawnga khawm, ‘apostrophe’ hi, hawrawp pakhat chauh aiin hmang a ni khér kher ngai nawh. Entirna: ‘I’ll meet you’ tia ‘I’ll’ hi, ‘I shall’ annawleh ‘I will’ tinâ a nih a. Hawrawp pakhat chauh aia hmang ni lovin, hawrawp pahni annawleh pathum âi kháwma hmang thei a nih ti hi, mithiemhai chosuokna dinga ka hung ziek a nih (I shall tina dinga I’ll an hmang hin, ‘apostrophe’ hin hawrawp pathum ‘sha’ ai a aw a. Chun, I will tina dinga I’ll an hmang chun, ‘apostrophe’ hin hawrawp pahni ‘wi’ âi a aw a nih).

Chun, ‘apostrophe’ hi, thumál bànna chauva hmang ni lovin, Sâpṭawng lem chun, neitu suklangna (genitive/possessive case) hmángruo khawmin an hmang a nih. Ei hrietna hi a’n chén vawng naw áng bawkin ei thil hriet khawm hi a’n áng vawng nawh a. Hi thû ka ziek lei hin, “A hrétak ka nih” ka tinâ a ni chuong nawh. Ka nêka hre lem khawm támtak ei um ka ring. Ei hrietna le ei thilhriethai thawlàwm sau sau ei tiu khai! ‘Mi dangin ie’m an hriet ve’ ti ngaituo lo a, manî hrietna chauh ‘a’n dík tak’ anga ngai hi, mithiem takták chun, an chìng ngai nawh. ‘Ka hriet dàn chun annawleh ka hriet hi a’n dik chun’ an ti lem hlak.

Ei ṭawng hin ùksak a hung hlaw ṭan ta lei a nih a. Ngaidàn dáng dang le pawm dàn dáng dang khawm la hung pieng pei a tih. Hmarhai hin Grammar Bu ei nei a. Chu chu Hmar Literature Society-in a buotsai a nih. Hmar Grammar hi Hmar ṭawng ei ziekna keiṭ huoitû dinga buotsai a nih a. ‘Indiklo’ le ‘ṭhalo’ uma ei hriet a ni chun, Hmar Literature Society ṭhuoitûhai kuoma intlun hlak ei tiu. Hmar Grammar buoipuitûhai khawm hi, mihriem vê tho an nih a. Hresuol thei le suksuol thei an ni ve ti hi, anni khawmin páwm nuom ve’ng (vê ngei) an tih. Chun, thiemna le hrietna khawm hi a thár pei a nih a. Ei hrietna hlui, ring tum zing hi, chìng chî a ni da’l thei a nih. In-update zing a ṭha.

Hmar ṭawng hi Hmarnauhai ta a nih a. Tû mimal ta khawm a ni nawh. Tû mimal ngaidàna fepui thei khawm a ni bawk nawh. Hmar ṭáwngin hienga ùksak a hung hlaw ṭan ta hin chu, hmasâwnna lampui a hraw ṭán mèk tah tinâ a nih a. Làwm a um tákzet el. March 07, 2017

Read: 160

One thought on “ÙKSAK HLAW HMAR ṬÁWNG

Leave a Reply